Hukuk Terimleri Sözlüğü
Mahkeme kararlarında, icra yazılarında veya avukatınızla görüşürken karşılaştığınız terimlerin sade açıklamaları.
40 terim
A
- Anlaşmalı boşanmaAile
- En az bir yıl sürmüş bir evlilikte eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin davasını diğerinin kabul etmesiyle, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaştıkları protokolün hâkim tarafından uygun bulunmasıyla gerçekleşen boşanma.
- ArabuluculukGenel
- Tarafların, tarafsız bir arabulucu eşliğinde görüşerek uyuşmazlığı kendi iradeleriyle çözmeye çalıştıkları yöntem. İş, ticari, tüketici ve bazı kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce zorunludur.
B
- BilirkişiUsul
- Hâkimin hukuk bilgisi dışında kalan teknik veya özel bilgi gerektiren konularda (hesaplama, tıbbi değerlendirme, keşif vb.) görüşüne başvurduğu uzman kişi.
C
- Cebri icraİcra
- Borcunu kendiliğinden ödemeyen borçlunun malları üzerinde devlet gücüyle yapılan haciz ve satış işlemleri yoluyla alacağın tahsil edilmesi.
Ç
- Çekişmeli boşanmaAile
- Eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) konusunda anlaşamadığı ve mahkemenin delillere göre karar verdiği boşanma davası.
D
- Dava şartıUsul
- Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşul. Örneğin iş davalarında arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartıdır; eksikse dava usulden reddedilir.
E
- Edinilmiş mallara katılma rejimiAile
- Aksi sözleşmeyle kararlaştırılmadıkça evlilikte uygulanan yasal mal rejimi. Evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen mallar, boşanmada kural olarak eşler arasında yarı yarıya paylaştırılır.
H
- Hacizİcra
- Alacağın ödenmesini sağlamak amacıyla borçlunun mal, hak veya alacaklarına icra dairesi tarafından el konulması.
- Haklı nedenle fesihİş
- İş sözleşmesinin, kanunda sayılan ağır durumlar (ücretin ödenmemesi, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, sağlık sebepleri vb.) nedeniyle bildirim süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesi.
- HarçUsul
- Dava açarken ve yargılama sırasında yapılan işlemler için devlete ödenen ücret. Bazı başvurular (örneğin tüketici hakem heyeti) harçtan muaftır.
İ
- İbranameİş
- Alacaklının, borçluyu borcundan kurtardığını beyan ettiği belge. İş ilişkisinde, sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir ay geçmeden yapılan ibra sözleşmeleri geçersizdir.
- İcra takibiİcra
- Alacaklının, alacağını tahsil etmek için icra dairesine başvurarak başlattığı resmi süreç. İlamlı (mahkeme kararına dayanan) veya ilamsız olabilir.
- İhbar tazminatıİş
- İş sözleşmesini, kanundaki bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın karşı tarafa ödediği, bildirim süresine ait ücret tutarındaki tazminat.
- İhtarnameGenel
- Bir kişiye bir yükümlülüğünü hatırlatmak, süre vermek veya hukuki bir durumu bildirmek için genellikle noter aracılığıyla gönderilen resmi yazı.
- İhtiyati hacizİcra
- Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir alacak için, borçlunun mallarını kaçırma ihtimaline karşı mahkeme kararıyla mallarına önceden el konulması.
- İhtiyati tedbirUsul
- Dava sonuçlanana kadar mevcut durumda bir değişiklik olması nedeniyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya ciddi bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemenin verdiği geçici koruma kararı.
- İlamUsul
- Mahkemenin verdiği kararın, gerekçesi ve hüküm kısmıyla birlikte yazılı hâle getirilmiş resmi belgesi.
- İstinafUsul
- İlk derece mahkemesi kararlarının, hem maddi hem hukuki yönden bölge adliye mahkemesince yeniden incelenmesini sağlayan kanun yolu.
- İşe iade davasıİş
- İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir neden olmadan yapılan feshin geçersizliğinin tespiti ve işe geri dönmesi için açtığı dava. Öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.
- İştirak nafakasıAile
- Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için ödediği nafaka.
- İtirazın iptali davasıİcra
- İlamsız icra takibine borçlunun itiraz etmesi üzerine, alacaklının itirazın haksız olduğunun tespiti ve takibin devamı için açtığı dava.
K
- Kambiyo senediİcra
- Çek, bono (senet) ve poliçe gibi, kanunda şekil şartları belirlenmiş ve özel takip yoluyla hızlı tahsil imkânı sağlayan kıymetli evrak.
- KesinleşmeUsul
- Bir mahkeme kararına karşı kanun yollarına başvurma süresinin geçmesi veya başvurunun reddedilmesiyle kararın artık değiştirilemez hale gelmesi.
- Kıdem tazminatıİş
- En az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesinin kanunda sayılan nedenlerle sona ermesi halinde her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücreti tutarında ödenen tazminat.
- Konkordatoİcra
- Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla borçlarının yapılandırılması konusunda anlaşma yoluna gitmesi.
- KovuşturmaCeza
- İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle başlayan ve hükmün kesinleşmesine kadar devam eden ceza yargılaması aşaması.
M
- Manevi tazminatGenel
- Kişilik haklarına yapılan saldırı sonucu duyulan elem, keder ve üzüntünün giderilmesi amacıyla hükmedilen para tutarı.
- Menfi tespit davasıİcra
- Bir kişinin, kendisinden istenen borcun aslında bulunmadığının (borçlu olmadığının) mahkemece tespit edilmesi için açtığı dava.
- MüdafiCeza
- Ceza soruşturması ve kovuşturmasında şüpheli veya sanığı savunan avukat.
O
- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)Gayrimenkul
- Birden fazla kişinin ortak mülkiyetinde bulunan bir malın, paylaşım konusunda anlaşılamaması halinde mahkeme kararıyla aynen bölünmesi veya satılarak bedelinin paydaşlar arasında dağıtılması.
S
- SoruşturmaCeza
- Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar savcılık tarafından yürütülen delil toplama aşaması.
T
- Tam yargı davasıİdare
- İdarenin bir işlem veya eylemi nedeniyle hakları ihlal edilenlerin, uğradıkları zararın tazmini için idare mahkemesinde açtıkları dava.
- Tapu iptali ve tescil davasıGayrimenkul
- Tapu kaydının hukuka aykırı olarak oluştuğu iddiasıyla kaydın iptal edilerek taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescil edilmesi için açılan dava.
- TebligatUsul
- Yargısal veya idari bir işlemin ilgili kişiye kanuna uygun şekilde bildirilmesi. Pek çok süre, tebligatın yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.
- Tedbir nafakasıAile
- Boşanma davası sürerken, eşlerden birinin ve çocukların geçimi için mahkemenin diğer eşe ödettiği geçici nafaka.
- TenfizAile
- Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesi için Türk mahkemesince verilen karar. Yalnızca hüküm doğurması isteniyorsa "tanıma" yeterlidir.
V
- VekâletnameGenel
- Bir kişinin başka birine (örneğin avukatına) kendi adına işlem yapma yetkisi verdiğini gösteren, genellikle noterde düzenlenen belge.
- VelayetAile
- Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimine ilişkin ana-babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.
Y
- Yoksulluk nafakasıAile
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında ödettirilen nafaka.
Z
- ZamanaşımıGenel
- Bir hakkın, kanunda belirlenen süre içinde talep edilmemesi nedeniyle artık dava yoluyla zorla istenemez hâle gelmesi.